जाणून घ्या नक्की मेनोपॉज म्हणजे काय आणि योग्य उपचार, लक्षणे आणि कारणे (Menopause meaning in marathi)
![](https://yashodaivfcentre.com/wp-content/uploads/2024/03/menopause-meaning-in-marathi-1.webp)
परिचय:
मेनोपॉज,( Menopause) म्हणजे मासिक पाळीची नैसर्गिक समाप्ती, जे स्त्रीच्या जीवनात एक महत्त्वपूर्ण संक्रमण दर्शवते. जेव्हा स्त्रीला सलग 12 महिने मासिक पाळी येत नाही त्याला रजोनिवृत्ती किंवा मेनोपॉज म्हणतात. जेव्हा स्त्रीच्या शरीरामधील स्त्रीबीजग्रंथी (ओव्हरी) वाढत असलेल्या वयामुळे काम करणे बंद करतात. त्यामुळे शरीरामधील हार्मोन्सचे असंतुलन होते ही एक सामान्य जैविक प्रक्रिया असते तथापि, हे भावनिक आव्हाने सादर करू शकते, विशेषत: ज्यांनी त्यांचे कुटुंब पूर्ण केले नाही त्यांच्यासाठी. सुदैवाने, आधुनिक असिस्टेड रिप्रॉडक्टिव्ह टेक्नॉलॉजी (ART) रजोनिवृत्तीनंतरही पालकत्वाची आशा देते, जे पालकत्वाचा आनंद अनुभवू इच्छिणाऱ्यांना प्रकाशाचा किरण प्रदान करते. याशिवाय, PCOD हा एक महत्त्वाचा विषय आहे ज्याला समजून घेणे आवश्यक आहे. PCOD हा विविध शारीरिक आणि भावनिक समस्यांशी निगडीत असू शकतो आणि त्यावर उपचार आवश्यक असू शकतात. या विषयांवर अधिक माहितीसाठी, PCOD Meaning In Marathi वर क्लिक करा.
मेनोपॉज दरम्यान काय होते? (What happens during menopause?)
मेनोपॉज हे प्रमुख पुनरुत्पादक संप्रेरक इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉनमधील घट दर्शवते, ज्यामुळे अनियमित ओव्हुलेशन होते आणि शेवटी अंडाशयातून अंडी सोडणे बंद होते. या टप्प्यात हार्मोनल असंतुलन शारीरिक आणि भावनिक बदल घडवून आणते, ज्यामुळे स्त्रीच्या एकूण आरोग्यावर परिणाम होतो.
मेनोपॉज कधी सुरू होते? (When does menopause begin?)
मेनोपॉज विशेषत: 45 ते 55 वयोगटातील आढळते, जरी प्रत्येक स्त्रीसाठी सुरुवात बदलू शकते. काहींना आधी मेनोपॉजचा अनुभव येऊ शकतो, ज्याला अकाली रजोनिवृत्ती म्हणतात, जे वयाच्या 35 ते 40 वर्षांच्या सुरुवातीला येऊ शकते.
रजोनिवृत्तीचे नैसर्गिक आणि प्रेरित श्रेणींमध्ये वर्गीकरण केले जाऊ शकते, जेव्हा अंडाशय नैसर्गिकरित्या फॉलिकल्स तयार करणे थांबवतात तेव्हा नैसर्गिक रजोनिवृत्ती येते आणि वैद्यकीय हस्तक्षेपामुळे प्रेरित रजोनिवृत्ती येते.
रजोनिवृत्तीचे संक्रमण तीन टप्प्यांत हळूहळू उलगडते: पेरीमेनोपॉज, मेनोपॉज, आणि पोस्टमेनोपॉज.
- पेरीमेनोपॉज: पेरीमेनोपॉज हा मेनोपॉजच्या आठ ते दहा वर्षांपूर्वी सुरू होणारा पहिला टप्पा आहे. यावेळी, अंडाशय कमी इस्ट्रोजेन तयार करतात. जेव्हा स्त्रिया 40 वर्षांच्या वयात प्रवेश करतात तेव्हा हे घडते. पेरीमेनोपॉज मेनोपॉजपर्यंत टिकते जेथे तुमची अंडाशय अंडी सोडणे थांबवते. या टप्प्याच्या शेवटी इस्ट्रोजेनची पातळी कमी होते. तुम्हाला अजूनही मासिक पाळी आहे आणि तरीही तुम्ही गर्भवती होऊ शकता.
- मेनोपॉज: रजोनिवृत्ती किंवा मेनोपॉज हा एक पॉइंट आहे जेव्हा तुम्हाला मासिक पाळी येत नाही. या टप्प्यावर, तुमच्या अंडाशयांनी अंडी सोडणे बंद केले आहे आणि त्यांचे बहुतेक इस्ट्रोजेन तयार करणे थांबवले आहे. अशा वेळी महिलांमध्ये मोठ्या प्रमाणात हार्मोनल बदल होतात.
- पोस्टमेनोपॉज: रजोनिवृत्तीनंतर संपूर्ण वर्ष किंवा तुमच्या वयाच्या 50 नंतर आयुष्यभर मासिक पाळी न आल्याचा हा टप्पा आहे. तुम्हाला कमी अस्वस्थता वाटू शकते. पण काहींना अजूनही समस्या असू शकतात. कमी इस्ट्रोजेन पातळीचा परिणाम म्हणून, रजोनिवृत्तीनंतरच्या टप्प्यातील लोकांना ऑस्टिओपोरोसिस आणि हृदयविकार यासारख्या अनेक आरोग्य परिस्थितींचा धोका वाढतो.
मेनोपॉज दरम्यान आणि नंतर प्रजनन क्षमता (Fertility during and after menopause)
पेरीमेनोपॉज दरम्यान गर्भधारणा अनियमित ओव्हुलेशनमुळे शक्य आहे, परंतु त्यासाठी वैद्यकीय मदतीची आवश्यकता असू शकते. रजोनिवृत्तीच्या काळात गर्भधारणा करू इच्छिणाऱ्या महिलांसाठी प्रजनन डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे आणि तणाव व्यवस्थापन आणि निरोगी आहार यांसारख्या जीवनशैलीत बदल करण्याची शिफारस केली जाते. रजोनिवृत्तीनंतर गर्भधारणा अशक्य आहे असा सामान्य समज असूनही, नवी मुंबईतील सर्वोत्कृष्ट IVF केंद्राद्वारे (IVF Centre in Navi Mumbai)ऑफर केलेल्या आधुनिक ART तंत्रांमुळे, हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी (HRT) आणि इन विट्रो फर्टिलायझेशन (IVF) सारख्या पद्धतींमुळे पालकत्व साध्य करता येते.
पेरीमेनोपॉजच्या टप्प्यात तुम्हाला अनेक प्रकारची लक्षणे दिसू शकतात, ज्यात:
- अनियमित मासिक पाळी
- योनिमार्गात कोरडेपणा
- गरम वाफा (Hot flashes)
- थंडी वाजून येणे
- रात्री घाम येणे
- झोपेच्या समस्या
- मूड बदल
- वजन वाढणे आणि मंद चयापचय
- केस आणि कोरडी त्वचा पातळ होणे
- स्तनाची पूर्णता कमी होणे
यावेळी तुम्हाला तुमच्या मासिक पाळी संपण्यापूर्वी काही अनियमितता जाणवेल. मासिक पाळी अनेक महिन्यांनंतर परत येऊ शकते आणि नंतर पुन्हा थांबू शकते. पीरियड सायकल लहान होऊ शकते. जरी तुम्ही पेरीमेनोपॉजमध्ये असाल तरीही तुम्ही गर्भधारणा तपासली पाहिजे जर तुम्हाला मासिक पाळी येत नसेल.
मेनोपॉजमुळे अनियमित मासिक पाळी येणे, गरम चमकणे, रात्री घाम येणे, मूड बदलणे आणि थकवा यासह अनेक लक्षणे दिसतात. हे फॉलिकल्सची संख्या कमी करून, प्रजनन संप्रेरक पातळी कमी करून आणि योनिमार्गात कोरडेपणा आणि कामवासना कमी करून प्रजनन आरोग्यावर देखील परिणाम करते. लवकर रजोनिवृत्ती, वयाच्या 40 वर्षापूर्वी उद्भवते, अतिरिक्त आव्हाने निर्माण करतात, परंतु अंडी दाता कार्यक्रम आणि अंडाशयाच्या ऊती प्रत्यारोपणासारखे पर्याय गर्भधारणेसाठी मार्ग प्रदान करतात.
कमी वयात येणाऱ्या मेनोपॉज वेळेपुर्वीची रजोनिवृत्ती किंवा premature ovarian failure असेही म्हणतात. ४० पूर्वी येणार मेनोपॉज म्हणजे अरली मेनोपॉज. अर्थात कमी वयात प्रजनन क्षमता संपुष्टात येते. महिलांसाठी हि एक आव्हानात्मक स्थिती आहे.
अरली मेनोपॉजची कारणे: (Causes of Early Menopause)
- आनुवंशिकता
- खालावलेली जीवनशैली
- ऑटोइम्युन डिसऑर्डर
- केमोथेरपी किंवा रेडिओथेरपी उपचार
- धूम्रपान किंवा मद्यपान
- ओवरीयन सर्जरी
- ओव्हरी काढून टाकलेली असणे
मेनोपॉज चा फर्टिलिटी आरोग्यावर परिणाम
रजोनिवृत्तीमुळे स्त्रीच्या प्रजननक्षमतेवर गंभीर परिणाम होतो:
- फॉलिकल्सची संख्या कमी होते.
- इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन या रिप्रॉडक्टिव्ह हार्मोनची पातळी कमी होते.
- मासिक पाळी सुरुवातीला अनियमित होते आणि नंतर बंद होते.
- रिप्रॉडक्टिव्ह हार्मोनची घट झाल्यामुळे गर्भधारणेसाठी उपयुक्त असलेल्या स्त्रीबीजांची गुणवत्ता कमी होते.
- इंटरकोर्स दरम्यान वेदना होतात. कोरडेपणा असतो. योनीपटल पातळ होतात आणि यौन इच्छाही कमी होते.
जरी मेनोपॉज स्त्रीच्या पुनरुत्पादक वर्षांचा अंत दर्शवत असली तरी, आधुनिक वैद्यकीय प्रगती गर्भधारणेसाठी विविध पर्याय देतात. हार्मोन रिप्लेसमेंट थेरपी, आयव्हीएफ, अंडी दाता कार्यक्रम, अंडाशयाच्या ऊतींचे प्रत्यारोपण आणि इतर प्रगत प्रजनन तंत्रज्ञान स्त्रियांना मेनोपॉजनंतरही त्यांचे पालकत्वाचे स्वप्न पूर्ण करण्यात मदत करू शकतात. “नवी मुंबईतील IVF उपचारांच्या (IVF Treatment in Navi Mumbai) असंख्य पर्यायांमध्ये, Yashoda IVF Fertility & IVF Centre ही प्रमुख निवड म्हणून उदयास आली आहे. आमची वंध्यत्व तज्ञांची टीम, 15 वर्षांपेक्षा जास्त अनुभवासह, तुमच्या विशिष्ट गरजा पूर्ण करण्यासाठी तयार केलेल्या सेवांची विस्तृत श्रेणी ऑफर करते आणि आम्हाला (Best IVF Centre in Navi Mumbai) नवी मुंबईतील अव्वल IVF केंद्र बनवते.”
निष्कर्ष
मेनोपॉज (Menopause) हा स्त्रियांच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा टर्निंग पॉइंट आहे ज्यामध्ये शारीरिक बदल आणि मूड स्विंग यांचा समावेश होतो. तथापि, या कालावधीत त्यांची चिन्हे आणि लक्षणे नियंत्रित करण्यासाठी वैद्यकीय संघाकडून मदतीची मागणी करणे हे आव्हान आहे. प्रगत प्रजनन तंत्रज्ञानामुळे रजोनिवृत्तीनंतरही पालक बनणे शक्य झाले आहे. आरोग्य प्रथम आणि सक्रिय व्यवस्थापन रजोनिवृत्तीच्या काळात स्त्रीची ताकद बाहेर आणते, तिच्या उज्ज्वल आणि गतिमान जीवनासाठी दरवाजे उघडतात. “पालकत्वाकडे वाटचाल करताना, यशोदा IVF फर्टिलिटी आणि IVF केंद्रावर विश्वास ठेवा आणि तुम्हाला योग्य असलेली दयाळू काळजी आणि कौशल्य प्रदान करा. आत्मविश्वास आणि आशावादाने पालकत्वाच्या तुमच्या मार्गावर जाण्यासाठी आजच आमच्याशी संपर्क साधा आणि जाणून घ्या आमच्या (IVF Centre in Navi Mumabi) नवी मुंबई मधील IVF केंद्रा बद्दल.
मेनोपॉजविषयी वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
मेनोपॉज म्हणजे मासिक पाळीची नैसर्गिक समाप्ती, जेव्हा स्त्रीच्या अंडाशय अंडी सोडणे बंद करतात आणि इस्ट्रोजेन व प्रोजेस्टेरॉन हार्मोन्सची पातळी कमी होते.
मेनोपॉज सामान्यतः 45 ते 55 वयाच्या दरम्यान होते, परंतु काही स्त्रियांमध्ये हे 40 वर्षांपूर्वीही होऊ शकते, ज्याला अरली मेनोपॉज म्हणतात.
पेरीमेनोपॉज म्हणजे मेनोपॉजच्या आधीची अवस्था, ज्यामध्ये हार्मोनल बदल आणि अनियमित मासिक पाळी होतात.
मेनोपॉजच्या लक्षणांमध्ये गरम वाफा (हॉट फ्लॅश), रात्री घाम येणे, झोपेच्या समस्या, मूड बदल, योनिमार्गात कोरडेपणा, आणि वजन वाढणे यांचा समावेश होतो.
मेनोपॉज एक नैसर्गिक प्रक्रिया आहे ज्यात अंडाशय अंडी सोडणे थांबवतात आणि हार्मोनची पातळी कमी होते. हे काहीवेळा सर्जरी, केमोथेरपी, किंवा आनुवंशिक कारणांमुळेही होऊ शकते.
मेनोपॉजच्या परिणामांमध्ये हृदयविकार, ऑस्टिओपोरोसिस, मूत्रमार्गातील असंयम, लैंगिक अस्वस्थता, आणि वजन वाढणे यांचा समावेश होतो.
मेनोपॉजचे निदान सहसा लक्षणांवर आधारित केले जाते, परंतु काहीवेळा रक्तचाचणीद्वारे हार्मोन पातळी तपासली जाते.
मेनोपॉज नंतर गर्भधारणा नैसर्गिकरित्या शक्य नाही, परंतु असिस्टेड रिप्रॉडक्टिव्ह टेक्नॉलॉजी (ART) च्या सहाय्याने हे शक्य होऊ शकते.
इस्ट्रोजेन हार्मोनची पातळी कमी झाल्यामुळे हृदयविकाराचा धोका वाढतो. इस्ट्रोजेन हृदयाच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे असते.
वजन वाढणे टाळण्यासाठी संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, आणि चयापचय वाढवण्यासाठी योग्य जीवनशैली अंगीकारावी. धूम्रपान आणि मद्यपान टाळावे.
Share on social media :
Recent Posts
- Double Marker Test for Pregnancy: Cost, Risks and Importance
- What is Laparoscopy Cost In Mumbai/India: All details
- पेल्विस का मतलब क्या होता है? पेल्विस से जुड़ी समस्याएं और उपचार (Pelvis Meaning in Hindi)
- What’s the Real Cost of IUI Treatment in India? A Detailed Breakdown!
- Follicular Study: Know everything process, success rate & importance
- पेल्विस म्हणजे काय? जाणून घ्या पेल्विसच्या समस्यांचे उपाय (Pelvis meaning in Marathi)
Contact Us Today
Book Your Free Consultation Now
![](https://yashodaivfcentre.com/wp-content/uploads/2024/02/loving-mother-with-baby-hands-scaled-e1707903756657-1024x831.jpg)